Strumień
„Dzieje rodziny Hecker” (fragment tekstu opublikowanego w Londynie w 2012 r.)

Sekcja szachowa (do 1993 r.)
Jeszcze w połowie lat 70. gra w szachy nie była dostatecznie spopularyzowana w Strumieniu. Wprawdzie w poszczególnych latach w ramach „Wisły” działała sekcja szachowa, jednak jej członkowie nie przejawiali imponującej aktywności. W 1975 roku z inicjatywy Jana Jałowiczora założono koło szachowe w Szkole Podstawowej im. Powstańców Śląskich w Strumieniu. Uczył dzieci gry w szachy od podstaw, gdyż tylko nieliczni uczniowie umieli grać, w pewnym stopniu wyszkoleni przez rodziców, dziadków lub rodzeństwo. Wiele radości dostarczały sporadyczne zwycięstwa młodych szachistów z rywalami z pobliskich szkół, na przykład z Bąkowa i Drogomyśla.
W latach 70. w gminie Strumień najlepiej grano w szachy w Szkole Podstawowej w Bąkowie, o co dbał dyrektor Jerzy Mazgaj oraz w Drogomyślu, gdzie jednym z kolejnych opiekunów szachistów był Karol Saltarius. W 1974 roku Władysław Gabzdyl, dyrektor strumieńskiej szkoły, polecił Janowi Jałowiczorowi utworzyć trzyosobową drużynę, która miała pojechać następnego dnia na rozgrywany w Bąkowie gminny turniej szachowy. Na szczęście udało się znaleźć dwóch chłopców i jedną dziewczynę, którzy o szachach mieli jakieś pojęcie. Wprawdzie strumieniacy zdobyli w Bąkowie tylko jeden punkt na 21 możliwych, jednak porażka zmobilizowała ich do rozpoczęcia szachowych treningów. Ogłoszono nabór do kółka szachowego, a liczba chętnych przeszła najśmielsze oczekiwania.
Członkowie kółka szachowego spotykali się niemal codziennie, zawsze byli chętni, by zagrać w szachy. Traktowali tę grę jako dobrą zabawę. Początkujący gracze podczas rozgrywanych między sobą partii przyjmowali pseudonimy najlepszych wówczas polskich szachistów. Wkrótce początkujący szachiści zaczęli występować w grupie szachistów przy Robotniczym Klubie Sportowym Cukrownik w Chybiu. Wśród chybskich graczy na przypomnienie zasługują znani szachiści, to jest Ludwik Cienciała i Edward Krzyżanek. To właśnie Ludwik Cienciała, znakomity szachista, namówił Jana Jałowiczora do współpracy.
W dziejach strumieńskich szachów, pod koniec lat 70., swoistą sensacją było zwycięstwo Wojciecha Wowra w mistrzostwach gminy, które odbyły się w Drogomyślu. Wkrótce zaczęły się wyjazdy do Bielska-Białej na organizowane turnieje wojewódzkiej ligi szkolnej. Wszystkie rozgrywki odbywały się wówczas w szkole nr 27. Jak wspomina Jan Jałowiczor: Gdy przyjechaliśmy pierwszy raz, spoglądano na nas dziwnie. Oto bowiem przyjechał ktoś z głębokiej prowincji, a Bielsko-B. słynęło z szachów. Wywodził się stamtąd mistrz Polski seniorów i znakomici juniorzy. Ale po dwóch latach już nikt z nami nie chciał grać. Wygrywaliśmy wszystko. Na początku jeździło nas 12-13, a po dwóch, trzech latach trzeba było zamawiać autobus, bo wyjeżdżało nas już ponad 40. Osiem, dziewięć razy w roku, zawsze w soboty. Ale były to czasy, kiedy w szkołach zajęcia odbywały się sześć razy w tygodniu”. W 1982 roku w drużynie z gminy Strumień, która pojechała na mistrzostwa województwa bielskiego, po raz pierwszy znalazło się dwóch uczniów Jana Jałowiczora, to jest Stanisław Waleczek i Michał Gandor. W Bielsku-Białej zdobyli II miejsce, ulegając tylko szachistom miejscowej szkoły podstawowej. W tym samym roku grupa szachistów ze Strumienia pojechała do Mysłowic na zawody makroregionalne, na których zajęli III miejsce. Wtedy narodził się pomysł, by w województwie bielskim powołać do życia Wojewódzką Szkolną Ligę Szachową. Początkowo turnieje odbywały się wyłącznie w Bielsku-Białej, startowało około 40 drużyn z całego województwa, które tworzyło czterech chłopców i dwie dziewczyny. W roku inauguracji szkolnej ligi zespół ze Strumienia zajął w końcowej kwalifikacji II miejsce. W następnych latach, aż do 2000 roku, zawsze wygrywał.
Szachy w życiu młodego człowieka odgrywają rolę edukacyjną – uczą nie tylko kreatywnego myślenia, lecz także polepszają pamięć, kształtują umiejętność samodzielnego podejmowania decyzji i rozwijają wyobraźnię. Trening szachowy wspomaga również determinację, dyscyplinę, cierpliwość i wytrwałość. Szachy są grą, której historia ma już ponad tysiąc lat. Podobnie jak pismo arabskie, swoją kolebkę ma w Indiach. Według źródeł historycznych, pojawiły się w VI wieku na terytorium dawnej Persji (dzisiejszy Iran), skąd dalej idea królewskiej gry przeniosła się w świat. Wraz z podbojami Arabów, szachy dotarły w VIII wieku do Hiszpanii. W czasach średniowiecza nie były często praktykowane. Okres renesansu stanowił początek rozwoju szachów w Europie. Zaczęły powstawać podręczniki do gry i poszerzyło się grono grających. Od XIX wieku zaczęto organizować profesjonalne turnieje szachowe. Pojawili się też wyróżniający zawodnicy, tacy jak: Howard Staunton, Paul Morphy czy Adolf Anderssen. Pierwszym oficjalnym mistrzem świata został w 1886 roku Wilhelm Steinitz. Przez następne dziesięciolecia szachy zaczęły coraz bardziej zyskiwać na popularności. Wzrastał także poziom gry zawodników. |
W 1984 roku strumieńscy szachiści zdobyli zwycięstwo drużynowe szkół podstawowych województwa. Był to wówczas olbrzymi sukces. W drużynie grali wtedy Stanisław Waleczek, Michał Gandor i Ewa Czaja. Strumieńskich szachistów zauważył i docenił ich możliwości Paweł Halama, ówczesny prezes Okręgowego Związku Szachowego w Bielsku-Białej. 10 adeptów królewskiej gry wyjechało na dwutygodniowe kolonie szachowe do miejscowości Płoty w powiecie gryfickim. Koszty tego wyjazdu poniósł bielsko-bialski okręg szachowy. Wspomniany sukces stał się poważną motywacją dla młodych szachistów, do aktywnego udziału w organizowanych turniejach. W zawodach o mistrzostwo Makroregionu Śląskiego, odbywające się w dniach od 1 do 3 marca 1985 roku w Mysłowicach, brali udział: Robert Gandor, Michał Gandor, Leszek Czaja i Tamara Zygma. W 1985 roku na I Międzynarodowy Turniej Szachowy odbywający się w Rybniku w dniach 20 i 21 kwietnia 1985 roku wyjechali: Beata Waliczek (Drogomyśl), Magdalena Mendrok (Drogomyśl), Halina Woźnica (Zbytków), Grażyna Woźnica (Zbytków), Michał Gandor (Strumień), Leszek Czaja (Strumień), Aleksander Pisarek (Mnich), Mariusz Pisarek (Mnich), Robert Gandor (Strumień) i Damian Kajstura (Strumień). Z kolei w drużynowych Mistrzostwach Szachowych Juniorów Makroregionu w Lublińcu w dniach od 5 listopada do 13 listopada 1986 roku wzięli udział: Robert Dziendziel, Sławomir Papkoj, Tamara Zygma, Michał Gandor, Aleksander Pisarek, Halina Woźnica, Leszek Czaja, Mariola Gwiżdż i Anna Cienciała. Znaleźli się również w kadrze województwa bielskiego, gdzie młodymi talentami zaopiekowali się zawodowi trenerzy, którzy przekazali im wiedzę teoretyczną. W tym okresie do wyróżniających się graczy należeli: Michał, Robert i Gabriel Gandor, Leszek, Krzysztof i Ewa Czaja, Mirosław, Mariusz i Roman Ochodek, Honorata i Sławomir Papkoj, Halina i Grażyna Woźnica, Mariusz i Aleksander Pisarek oraz Bogdan Flaczek, Wojciech Wowra, Sławomir Jałowiczor, Tamara Zygma, Weronika Filapek, Beata Nowok, Bogdan Kaplita i Damian Zaremba.
Coraz popularniejsze stawały się rozgrywki Szachowej Ligi Szkolnej. Taki turniej rozegrano drużynowo w okresie od stycznia do marca 1986 roku na terenie miasta Bielsko-Biała. Organizatorami byli: Międzyszkolny Ośrodek Sportu i Okręgowy Związek Szachowy w Bielsku-Białej, a gospodarzami: Szkoły Podstawowe nr 1, 6 i 27. Drużyny występowały w sześcioosobowych składach (4 chłopców i 2 dziewczyny), z tym że w każdej drużynie musieli startować 2 chłopcy i 1 dziewczyna z klas I-IV. Ogółem uczestniczyło 14 szkół (Szkoła Podstawowa nr 9 wycofała się w trakcie rozgrywek). Pierwsze miejsce zajęła I drużyna Szkoły Podstawowej w Strumieniu.
Sukcesy szkolnych szachistów zainicjowały rozważania w sprawie reaktywowania sekcji szachowej przy LKS „Wisła”. Za mocną namową Mariana Wójtowicza, przewodniczącego Miejskiej Rady Narodowej, w 1987 roku reaktywowano sekcję szachową przy LKS „Wisła” Strumień. Jan Jałowiczor wspomina: W roku 1987 na ulicy 1 Maja spotkał mnie Marian Wójtowicz. I zapytał: Czemu gracie w Chybiu? Odparłem, że dlatego, bo w Strumieniu nie ma sekcji szachowej. W przyszłym roku ma być! – uciął krótko. I na tym ta rozmowa się zakończyła”. W dniu 23 sierpnia 1988 roku sekcja została zarejestrowana w Polskim Związku Szachowym. Sekcja przynależała do Okręgowego Związku Szachowego w Bielsku-Białej. Można nadmienić, że w kolejnych latach jego prezesami byli: Jan Buś (1.10.1976 r. -10.09.1980 r.), Franciszek Janowski (10.09.1980 r. – 26.01.1982 r.), Kazimierz Sikora – jako pełniący obowiązki (26.01.1982 r. – 30.11.1982 r.), Paweł Halama (30.11.1982 r. – 14.12.1991 r.), Jacek Matlak (14.12.1991 r. – 16.01.1999 r.).
W momencie rejestracji sekcja szachowa dysponowała tylko dwoma zegarami szachowymi. W siedzibie Klubu nie znajdowała się odpowiednia sala do gry w szachy, nawet nie było zaplecza do przechowywania sprzętu. Wkrótce zaczęto gromadzić niezbędny sprzęt – plansze, bierki oraz zegary (wówczas mechaniczne). Początkowo drużynowo grano systemem mecz – rewanż. W Strumieniu mecze drużynowe i duże turnieje szachowe organizowano w szkole podstawowej. W meczach drużynowych (12 graczy) grano w klasach lekcyjnych w niedzielę, zaś turnieje (około 60 graczy) odbywały się w auli lub sali gimnastycznej w sobotę i niedzielę. Janowi Jałowiczorowi udało się wygospodarować w szkole jedno pomieszczenie o powierzchni około 16 m². Jak podkreśla: Nie musieliśmy wyjeżdżać, tylko do nas przyjeżdżali. Grywaliśmy w auli szkolnej, w klasach. Ale był też problem. Jeśli były to zawody jednodniowe, nie było sprawy. Ale już przy zmaganiach dwudniowych rysował się kłopot. No bo gdzie w Strumieniu można przenocować? Gracze spali więc w Ochabach na Kamieńcu i w różnych innych miejscach. To nie były dobre rozwiązania. Zawodnicy chcieli być na miejscu.
Dzięki Janowi Jałowiczorowi, ale przede wszystkim utalentowanej części młodzieży, sekcja szachowa prowadziła ożywioną działalność. Na Międzynarodowy Turniej Szachowy do Chrudimia w Czechosłowacji, zorganizowany w dniach od 24 do 28 maja 1990 roku, pod opieką Mirosławy i Jana Jałowiczorów, wyjechali: Michał Gandor, Leszek Czaja, Mariusz Ochodek, Mariola Gwiżdż, Sławomir Jałowiczor, Honorata Papkoj, Mariusz Pisarek, Danuta Szostek i Paweł Jałowiczor. Szachiści coraz częściej odnosili sukcesy na organizowanych turniejach szachowych.
Jak wspomina Jan Jałowiczor: Jako że byłem dyrektorem, a ponadto uczyłem fizyki, nie byłem w stanie szachów prowadzić sam. Zatrudniłem więc w Strumieniu Jacka Matlaka, który był prezesem Okręgowego Związku Szachowego w Bielsku-Białej. Sędziował dużo i jeździł na zawody. To sędzia klasy międzynarodowej i instruktor szachowy. Uczył więc w klasach od pierwszej do trzeciej.
W czerwcu 1991 roku zakończyła rozgrywki klasa „A”. Zmagania z udziałem 6 drużyn trwały od 24 lutego tego roku. Szachiści z LKS „Wisła” Strumień wywalczyli mistrzostwo w tej klasie i awansowali do ligi wojewódzkiej. Zdobyli 27 punktów wyprzedzając między innymi LZS Czartak Ponikiew (21,5 punktów), Beskid Andrychów (również 21,5 punktów), KS Pionek Bielsko-Biała (9 punktów) i BKS PZG Bielsko-Biała (5 punktów). Najwięcej punktów dla mistrza zdobyła Beata Nowok (6 na 7 możliwych). Ponadto barw LKS „Wisła” w mistrzostwach bronili: Piotr Pasterny, Bogdan Kaplita (po 3,5 punktów), Robert Gandor, Mirosław Ochodek, Jan Jałowiczor (po 3 punkty) i Sławomir Jałowiczor (1,5 punkty). Do punktacji seniorów doliczono również 3,5 punkty zdobyte przez juniorów tego klubu w rozgrywkach wojewódzkich (4 miejsce na Podbeskidziu). Jak zapowiedziała prasa w nowym sezonie podopieczni Jana Jałowiczora mieli grać w lidze okręgowej z takimi drużynami jak: BBTS Bielsko (mistrz Polski), LKT Grojec Żywiec i Olimpia Goleszów (II liga państwowa) oraz LKS Dankowice, Cukrownik Chybie, Beskid Skoczów i Wieża Wadowice. Niestety, gdy w kwietniu 1992 roku zakończyła rozgrywki Liga Wojewódzka seniorów z udziałem 8 drużyn (zawody wystartowały 19 styczna tego roku), „Wisła” Strumień spadła do klasy „A”.
Już w 1990 roku, gdy Jan Jałowiczor został dyrektorem szkoły podjął starania o wprowadzenie do klas I-III gry w szachy. Ostatecznie od roku szkolnego 1991/1992 wprowadzono godzinę szachów w każdym oddziale w klasach I-III. W 1992 roku do realizacji dodatkowo zatrudniono instruktora szachowego Jacka Matlaka. Nie trzeba było długo czekać na efekty.
Nie sposób przedstawić działalność sekcji szachowej „Wisły” bez omówienia aktywności młodych szachistów reprezentujących szkołę podczas organizowanych turniejów. Początkiem lat 90. odnotowano liczne szachowe sukcesy uczniów. Na przykład w dniach od 26 do 26 czerwca 1992 roku odbył się V Międzynarodowy Turniej Szachowy Młodzików. Został zorganizowany w Strumieniu. Ostatecznie wystartowało 10 czteroosobowych drużyn z Bielska-Białej, Wadowic, Krzyżowic, Warszowic i Strumienia. Organizatorami byli Okręgowy Związek Szachowy w Bielsku-Białej i dyrekcja Szkoły Podstawowej w Strumieniu. Zapewnili oni uczestnikom zakwaterowanie i wyżywienie, a także zorganizowali rywalizację drużynową i indywidualną, zakończone rozdaniem pucharów, dyplomów i nagród rzeczowych w postaci sprzętu sportowego, kaset video oraz wydawnictw książkowych i albumowych. W rywalizacji drużynowej bezapelacyjne zwycięstwo odniosła pierwsza drużyna BBTS Bielsko-Biała (I liga państwowa, 35,5 punktów na 36 możliwych) przed dwiema drużynami ze Szkoły Podstawowej w Strumieniu (I – 27,5 punktów, II – 22,5 punktów). Najlepszym szachistom turnieju w rozgrywkach indywidulanych okazał się Rafał Antoniewski (BBTS), wyprzedzając Mirosława Rajdę (Wieża Wadowice) i Mariusza Pisarka (ze szkoły w Strumieniu). Wśród dziewcząt triumfowała Katarzyna Cieślawska (BBTS), przed Iwoną Kędzierską (Wieża Wadowice) i Beatą Nowok (ze szkoły w Strumieniu). Z kolei w dniu 20 czerwca 1993 roku w Szkole Podstawowej w Strumieniu odbył się I Turniej Szachowy o mistrzostwo Ziemi Cieszyńskiej Szkół Podstawowych w czterech grupach wiekowych. Organizatorem turnieju był Związek Komunalny Ziemi Cieszyńskiej, a także ludowe kluby sportowe z Simoradza i Strumienia. W grupie starszych chłopców pierwsze miejsce zajął Adam Król ze strumieńskiej szkoły. Zaś w grupie chłopców młodszych pierwsze miejsce zajął Paweł Jałowiczor. Z kolei w grupie dziewcząt starszych pierwsze miejsce zajęła Beata Nowok, a w grupie dziewcząt młodszych Joanna Worek. W klasyfikacji drużynowej gmin pierwsze miejsce wywalczyła gmina Strumień. W turnieju startowało 47 młodych szachistów i szachistek ze Śląska Cieszyńskiego. Nagrody, ufundowane przez Związek Komunalny Ziemi Cieszyńskiej, wręczali Roman Szymonek – burmistrz Strumienia i Adam Brudny – członek Związku. W czerwcu 1993 roku zakończyły się rozgrywki wojewódzkiej szkolnej ligi szachowej. Po raz siódmy z rzędu I miejsce zdobyła drużyna ze szkoły podstawowej w Strumieniu, natomiast w klasyfikacji indywidulanej w pierwszej dziesiątce znaleźli się: Paweł Jałowiczor (2), Rafał Ochodek (3), Damian Mrowiec (6), Tomasz Grabski (7), Artur Sobel (8) i Beata Nowok (10).
Fragment z książki: W. Kiełkowski, Dzieje Ludowego Klubu Sportowego Wisła w Strumieniu, Strumień 2020
