Bąków.
Od czasów najdawniejszych do 1945 roku

Już 24 października 2026 r. o godz. 16.00 w sali widowiskowej w Bąkowie przy ul. Osiedlowej 1 odbędzie się spotkanie poświęcone premierze monografii popularnonaukowej „Bąków. Od czasów najdawniejszych do 1945 roku” – pierwszego tak obszernego opracowania przedstawiającego wielowiekowe dzieje miejscowości i jej mieszkańców. Serdecznie zapraszam mieszkańców Bąkowa i okolicznych miejscowości oraz wszystkich zainteresowanych historią Śląska Cieszyńskiego.

Od Rychułdu i Bąkowa do wspólnej historii

Książka prowadzi czytelnika od najstarszych przekazów dotyczących Rychułdu i Bąkowa, przez czasy książąt cieszyńskich, rządy Habsburgów i przemiany XIX wieku, aż po okres II Rzeczypospolitej, okupację niemiecką i zakończenie II wojny światowej. Historia niewielkiej miejscowości została ukazana na szerokim tle dziejów Śląska Cieszyńskiego.

Jednym z ważniejszych wątków publikacji są odrębne początki Bąkowa i Rychułdu oraz stopniowe łączenie się ich losów. Rychułd pojawia się w źródłach już w pierwszej połowie XV wieku, natomiast najstarsze zachowane przekazy dotyczące Bąkowa pochodzą z XVI stulecia. Monografia przedstawia związki obu miejscowości z kolejnymi właścicielami dóbr, funkcjonowanie gospodarki folwarcznej i chłopskiej, przemiany własnościowe, rozwój samorządu, szkolnictwa i życia religijnego, a także procesy modernizacyjne XIX i XX wieku.

Historia przede wszystkim ludzi

Głównymi bohaterami książki są jednak mieszkańcy Bąkowa i Rychułdu – dawni gospodarze, wójtowie, nauczyciele, rzemieślnicy, kupcy i działacze społeczni. Odtworzono przemiany demograficzne i wyznaniowe, strukturę gospodarstw, życie codzienne, działalność organizacji, udział mieszkańców w wyborach i życiu politycznym, a także wpływ powodzi, epidemii, inwestycji drogowych i zmian gospodarczych na funkcjonowanie lokalnej społeczności. Szczególne miejsce zajmuje wielowyznaniowy charakter miejscowości oraz współistnienie katolików i ewangelików, a w niektórych okresach także ludności żydowskiej.

Na kartach książki wielkie procesy historyczne oglądane są z perspektywy niewielkiej wsi. Reformacja i kontrreformacja, wojny śląskie, kryzys systemu feudalnego, uwłaszczenie chłopów, rozwój kolei i komunikacji, narodziny nowoczesnego samorządu, rozpad monarchii austro-węgierskiej, odzyskanie przez Polskę niepodległości, a następnie okupacja niemiecka i działania wojenne 1945 r. pozostawiły wyraźny ślad w dziejach miejscowości.

Od Opawy i Wiednia po Podolsk i Stany Zjednoczone

Podstawą publikacji jest rozległa kwerenda archiwalna i prasowa. Wykorzystano materiały Archiwum Państwowego w Katowicach oraz jego oddziałów w Cieszynie i Bielsku-Białej, Archiwum Archidiecezjalnego w Katowicach, archiwów parafialnych, Zemský archiv v Opavě, Österreichisches Staatsarchiv – Kriegsarchiv w Wiedniu, Bundesarchiv-Militärarchiv we Freiburgu, National Archives and Records Administration w Stanach Zjednoczonych oraz Centralnego Archiwum Ministerstwa Obrony Federacji Rosyjskiej w Podolsku, w którego zasobie znajdują się m.in. dokumenty IV Frontu Ukraińskiego wykorzystane do odtworzenia wydarzeń z końcowego okresu II wojny światowej.

Istotnym uzupełnieniem archiwaliów była dawna prasa. Wykorzystano m.in. „Gwiazdkę Cieszyńską”, „Głos Ludu Śląskiego”, „Nowy Czas”, „Posła Ewangelickiego”, „Ślązaka”, „Schlesische Zeitung”, „Polskę Zachodnią” i „Rolnika Śląskiego”. Dzięki tym źródłom udało się odtworzyć nie tylko wydarzenia polityczne i społeczne, lecz także codzienność mieszkańców – handel, życie organizacyjne, wypadki, choroby zwierząt, inwestycje, przemiany komunikacyjne oraz lokalne konflikty.