Niemiecki obóz pracy przymusowej dla Żydów w Zebrzydowicach
Publikacja poświęcona historii obozu, losom jego więźniów oraz wydarzeniom, których ślady na trwałe zapisały się w dziejach Zebrzydowic.
Dzięki zaangażowaniu i pomocy wielu osób udało się ocalić od zapomnienia kolejny tragiczny fragment historii Śląska Cieszyńskiego.
Publikacja stanowi rezultat wieloletnich badań poświęconych funkcjonowaniu niemieckiego obozu pracy przymusowej dla Żydów w Zebrzydowicach. Jej przygotowanie było nie tylko ważnym procesem badawczym, lecz także próbą odtworzenia losów ludzi, którzy zostali pozbawieni wolności, rodzinnego domu i dotychczasowego życia.
Opracowanie ma służyć zachowaniu pamięci o ofiarach oraz przybliżeniu mieszkańcom historii miejsca, którego wojenne doświadczenia przez wiele lat pozostawały mało znane. Publikacja wpisuje się również w działania zmierzające do ochrony lokalnego dziedzictwa i upowszechniania wiedzy o okupacyjnych losach Zebrzydowic.
Pierwsza grupa, licząca około 180 Żydów z Holandii, przybyła do Zebrzydowic 28 września 1942 roku. Więźniowie zostali skierowani do pracy przymusowej, a ich codzienność określały wyczerpująca praca, głód, niepewność oraz brutalność obozowego systemu.
Publikacja jest próbą przywrócenia pamięci o ludziach, których wojenne losy przez dziesięciolecia pozostawały niemal nieobecne w lokalnej świadomości historycznej.
Istotnym elementem pracy było dotarcie do rozproszonych materiałów archiwalnych, relacji, dokumentów i fotografii. Pozwoliły one odtworzyć zarówno okoliczności powstania obozu, jak i losy części jego więźniów. Badania umożliwiły również osadzenie historii obozu w szerszym kontekście niemieckiej polityki okupacyjnej i systemu pracy przymusowej.
Opracowanie zostało przygotowane z przekonaniem, że poznawanie lokalnej historii jest niezbędne do zrozumienia doświadczeń minionych pokoleń. Pamięć o ofiarach powinna być nie tylko przedmiotem badań, ale również zobowiązaniem do odpowiedzialnego przekazywania wiedzy kolejnym pokoleniom.
Podziękowania
Do przygotowania publikacji wykorzystano materiały udostępnione między innymi przez Instytut Pamięci Narodowej, cieszyński oddział Archiwum Państwowego w Katowicach, Książnicę Cieszyńską, Muzeum Śląska Cieszyńskiego w Cieszynie, Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, Fundację „Pamięć, Która Trwa” w Warszawie, Arolsen Archives – Międzynarodowe Centrum Badań Prześladowań Nazistowskich oraz NIOD – Instytut Studiów nad Wojną, Holokaustem i Ludobójstwem w Amsterdamie.
Szczególne znaczenie miało osobiste zaangażowanie i pomoc pastora Wiesława Kulawca z Zebrzydowic oraz Edjo Franka z Dordrechtu. Ważną rolę w realizacji przedsięwzięcia odegrała również inicjatywa i wsparcie władz Gminy Zebrzydowice.
Fotograficzne wspomnienia
Prezentacja publikacji poświęconej historii niemieckiego obozu pracy przymusowej dla Żydów w Zebrzydowicach.
Fotograficzna dokumentacja związana z prezentacją publikacji i upamiętnieniem historii obozu. Fotografie: Urząd Gminy Zebrzydowice.